ايّام المضافة . روزهايى كه به كسى يا جايى يا واقعه‌اى نسبت داده مىشود و آنها بيرون از شمار است ، پرداختن به ذكر بخشى از آن ، اوراق بسيارى را فرا مىگيرد ، در اينجا - به اندازهء توانايى ، به پاره‌اى بسنده مىكنيم ، و توفيق از خداست . ابو بكر خوارزمى گفته : آنچه گويند « ما يومى من فلان بواحد » يعنى بدى و گزندى كه از او به من مىرسد ، از يك جهت نيست . و غالبا اين كلمهء « يوم » را در اين موارد در شرّ و زيان و گزند به كار مىبرند ، خداوند فرموده : « وَ ذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ » « 1 » . يعنى عذاب و رويدادهاى سخت و تلخ روزهاى خدا را به ياد آنها بياور . و در دعا گويند : « لا أرانى اللّه يومك » يعنى خداوند روز مرگ تو را به من نشان ندهد . و يوم عبيد ، روز قتل اوست و يوم العنز ، روز سر بريدن ماده بز است . يك نگاه به روزهاى معروف عرب ، شمار بسيارى را معلوم خواهد كرد ، مثلا : يوم البسوس ، كه جنگ ميان بكر و تغلب بوده ، و يوم تحلاق اللّمم ، باز جنگ ميان آن دو بود ، و يوم الفجار ، ميان كنانة و قيس بوده ، و يوم النّباج ، ميان اسد و تميم و عامر ، و يوم خزازى كه در آن عدنان ، قحطان را شكست داد ، و يوم ذى قار ، جنگ ميان بكر بن وائل و ايران بود ، و يوم حليمه ، جنگ ميان منذر و حارث غسّانى بود . . . و تا دويست روز برشمرده است تا روز بدر و أحد و خندق و حنين . . . و حتى روزهاى همهء غزوات ، و پس از آن يوم اليمامه كه به زيان حنيفه انجاميد و يوم حيره كه پيروزى خالد و شكست بنى بقيله بود و يوم قنّسرين در روم كه به پيروزى ابو عبيده انجاميد و يوم قاد سيّه و مدائن و جلولاء و نهاوند به سردارى سعد بن ابى وقّاص و نعمان و ديگران كه به شكست ايران كشيد ، و يوم الدّار و يوم الجمل و يوم صفّين و نهروان . . . و بيشتر وقايع اسلام مانند يوم الشورى و يوم بركوار .

--> ( 1 ) - سورهء ابراهيم - 5 .